shokooh  
سرنوشت
گذران عمر
عمر
کتاب خواندنی

احیای چهار راه تجارت جهانی؛از واقعیت تا رویا

ایران به دلیل قرارداشتن در قلب کریدورهای تجاری، می‌تواند نقش ویژه‌ای در ارائه خدمات مبتنی بر ترانزیت کالا از آسیا به اروپا و بالعکس و همچنین به کشورهای حاشیه خلیج فارس ایفا کند.

واضح است که ایران به دلیل موقعیت استراتژیک جغرافیایی خود و قرار داشتن در قلب کریدورهای تجاری، می تواند نقش ویژه ای در ارائه خدمات مبتنی بر ترانزیت کالا از آسیا به اروپا و بالعکس و همچنین به کشورهای حاشیه خلیج فارس و آسیای مرکزی ایفا کند.این فرصت مناسب، سیاست گذاران را بر آن داشته است که به جریان ترانزیت به عنوان جایگزینی برای درآمدهای عایدی از ذخایر نفتی بنگرند. مسافت کوتاه تر و مدت زمان کم تر برای طی مسیر بین مبدا و مقصد نیز، از جمله عواملی هستند که باعث می شوند ایران به دلیل ترانزیت کالا، در مقایسه با سایر کشورهای منطقه، از مزیت بیشتری برخوردار شود. با درک اهمیت این موضوع، کشورمان سعی دارد با بهره برداری بهینه از موقعیت جغرافیایی خود، به مسیر اصلی ترانزیت آسیا- اروپا تبدیل شود و با دست یابی به منبع درآمدی عمده، امکانات اشتغال زایی و راه کارهای اقتصادی و سیاسی خود را هر چه اثر بخش تر، فراهم آورد.

 چهار راه تجارت جهانی

در جغرافیایی حمل و نقل، وجود مرزهای گسترده زمینی و دریایی، به عنوان یکی از عوامل برتری در جذب کالاهای ترانزیتی و کسب درآمدهای ارزی بیش تر، در نظر گرفته می شود.برنامه ریزی مناسب برای استفاده از ۲۴ مرز جاده ای بین المللی، ۵ مرز ریلی و بیش از ۱۱ بندر تجاری کوچک و بزرگ، از عوامل قطعی موفقیت در عرصه حمل و نقل کالاهای ترانزیتی به شمار می آیند. قرار گرفتن در مسیر کریدورهای ترانزیتی بین المللی، اهمیت استراتژیک ایران را دو چندان می کند. جمهوری اسلامی ایران به عنوان چهارراه تجارت جهانی، در مسیر کریدورهای تجاری زیر قرار دارد.
•   کریدور بین المللی ترانزیتی شمال – جنوب که در سال ۱۳۷۹، در سن پترزبورگ روسیه توسط وزرای حمل و نقل  سه کشور ایران، هند و روسیه به عنوان مهم ترین حلقه تجارت بین آسیا و اروپا تاسیس شد. در مقایسه با مسیرهای سنتی (عبور از کانال سوئز) این مسیر از نظر مسافت و زمان، تا ۴۰ درصد کوتاه تر و از نظر هزینه تا ۳۰ درصد ارزان تر است.
•  کریدور ترانزیتی شرق – غرب که کشورهای ایران، عراق، سوریه، یونان و تانزانیا را در بر می گیرد و با پوشش دادن شش مسیر مختلف حمل و نقل (ایران به کشورهای آسیای میانه – خاور دور – شرق آسیا و آسیای جنوب شرقی، اروپا از طریق یونان و افریقا از طریق تانزانیا)، اتصال اروپا و افریقا به خاور دور را، از طریق دریای مدیترانه و گذر از ایران محقق ساخته است.
•  جاده ابریشم که با قدمت بیش از دو هزار سال، ارتباط اروپا و آسیا را از طریق ایران برقرار می کند.
•  شبکه بزرگ راه های آسیا که شامل ۳۲ عضو است و با داشتن بیش از ۱۴۰ هزار کیلومتر بزرگ راه ترانزیتی، ارتباط کشورهای آسیا با یکدیگر را تحقق می بخشد.
•  کریدور تجاری آسیا- اروپا (تراسیکا)، شامل کشورهای استقلال یافته حاشیه دریای خزر، ایران، ترکیه، اوکراین، مولداوی، بلغارستان و رومانی است. با عضویت کشورمان در این کریدور، رایزنی ها برای تغییر مسیر و عبور کالاهای ترانزیت از ایران، آغاز شده است.
•  توسعه زیرساخت های حمل و نقل زمینی (ALTID) که شامل سه کریدور تجاری شرق – غرب، شمال – جنوب و مرکزی آسیا، با طول بیش از چهل هزار کیلومتر است.

 

روش تحلیلی SWOT

 

مبنای این روش تحلیلی، تدوین استراتژی، ارزیابی و مقایسه با رقبا در چهار مرحله است. بر این اساس نقاط قوت و ضعف، فرصت ها و تهدیدها با رقبا، مورد مقایسه قرار می گیرند و از طریق ترسیم ماتریس SWOT استراتژی های اجرایی مناسب، تدوین می شوند.با توجه به موقعیت جغرافیایی ایران، مقایسه چهار مرحله ایی با کشورهای حاشیه خلیج فارس،همسایه های شرقی، همسایه های غربی و همسایه های شمالی صورت می گیرد.
نقاط قوت
مهم ترین نقاط قوت و برتری ایران در مقایسه با کشورهای منطقه عبارتند از:
•    کوتاه شدن فاصله از طریق عبور کالا به صورت ترانزیتی از ایران
•    برخورداری از حمل و نقل چند وجهی ( جاده – ریل – دریا)
•    اتصال شمال ایران به جنوب از طریق خط آهن
•    برخورداری از ناوگان عظیم حمل ونقل دریایی ( وجود بزرگ ترین ناوگان دریایی در خاورمیانه)
•    اتصال شمال ایران به جنوب از طریق جاده
•    پایین بودن قیمت سوخت برای کامیون های ترانزیتی عبوری از ایران
•    نرخ پایین مالیات
•    پایین بودن خطرات امنیتی در داخل کشور، در مقایسه با همسایگان غربی و شرقی
•    قابلیت تردد انواع کامیون ها تحت هر استانداردی در جاده های ایران (بدون داشتن استانداردهای روز اروپا)
•    وجود بندر چابهار، به عنوان تنها بندر اقیانوسی در خاورمیانه
نقاط ضعف
مهم ترین عوامل محدوده کننده حمل و نقل کالای ترانزیتی از ایران، عبارتند از:
•    بازکردن غیرقانونی کانتینرها و عدم توجه به مندرجات بارنامه
•    ضعف در سیستم بارنامه های الکترونیک که باعث معطلی بیش از حدکامیون ها در مبادی ورودی و خروجی کشور می شود.
•    استاندارد نبودن جاده های کشور
•    عدم وجود اتوبان های سراسری مناسب در محورهای شمال – جنوب و شرق – غرب
•    ضعف در بخش حمل ونقل دریایی (به دلیل تحریم های بین المللی)
•    وجود ناوگان هوایی فرسوده
•    عدم توجه به خصوصی سازی در بخش حمل و نقل که باعث کاهش کیفیت خدمات می شود.
•    عدم وجود اقامت گاه های استاندارد و مناسب برای رانندگان ترانزیتی
•    وجود گسستگی در ناوگان ریلی کشور
•    به روز نبودن استانداردهای ناوگان ریلی کشور
•    بالا بودن قیمت سوخت کشتی ها در ایران نسبت به کشورهای حاشیه خلیج فارس
فرصت ها
از منظر جغرافیایی، فرصت های بسیاری برای احیای نقش شاهراه ترانزیتی ایران وجود دارد. مهمترین این فرصت ها عبارتند از:
•    کوتاه بودن فاصله از شمال به جنوب، در مقایسه با مسیرهای ترانزیتی شرقی و غربی
•    عبور کریدورهای ترانزیتی بین المللی از ایران
•    وجود راه های دریایی در شمال وجنوب کشور
•    عدم وجود سیستم های بین المللی حمل و نقل در کشورهای همسایه
•    نزدیک بودن به بندر مرکزی دبی، به عنوان مبدأ صادرات و واردات کالاهای کشورهای همسایه
•    وجود سیستم حمل و نقل شرقی – غربی در ایران
•    نزدیک بودن به بازارهای پرمصرف کشورهای اسیای میانه
•    افتتاح مسیر راه آهن دوستی ( پاکستان – ایران – ترکیه)
•    وجود کشورهای محصور در خشکی ( مانند افغانستان) در اطراف ایران که مجبورند کالاهای خود را از مسیر ایران حمل کنند.
تهدیدها
عدم توسعه همگام با کشورهای منطقه، به تهدیدی برای موقعیت کلیدی ایران تبدیل شده است. علاوه بر این امور، عوامل زیر را می توان به عنوان تهدیدهای بالقوه برای ترانزیت کالا از ایران برشمرد:
•    وجود بندرهای دبی، جبل علی و گوادر با عملکردهای بالاتر، مناسب تر و سریع تر
•    تحریم های بین المللی
•    وجود تضاد بین قوانین داخلی و بین المللی
•    مشکلات امنیتی در کشورهای همسایه که باعث ناامنی مسیرهای ترانزیتی ایران، به ویژه محور شرق می شود.
•    مشکلات قاچاق کالا از مرزهای ایران
•    قرار داشتن ایران در مسیر ترانزیت مواد مخدر به اروپا

 

نتیجه گیری

 

به رغم قرار داشتن ایران در موقعیت بسیار مناسب ترانزیتی، متأسفانه تاکنون سیاست های راهبردی مناسب برای احیای نقش ایران به عنوان شاهراه ترانزیت منطقه، تدوین نشده است. به رغم دیدگاه کارشناسان اقتصادی، درآمدهای ارزی حاصل از اخذ حق عبور کالاهای  ترانزیت از ایران، می تواند به عنوان جایگزینی برای درآمدهای نفتی در نظر گرفته شود.با توجه به شتاب کشورهای همسایه در تسلط بر بازار ترانزیت ایران، برنامه ریزی اجرایی سریع، امری اجتناب ناپذیر به نظر می رسد. راهکارهای زیر برای پیروزی در عرصه این رقابت، باید مورد توجه سیاست گذاران صنعت حمل و نقل قرار گیرد:
•    به روز کردن و مطابقت قوانین گمرکی کشور با قوانین جهانی
•    تجدید نظر در روش های کنترل و بازرسی کانتینرها در مبادی ورودی و خروجی
•    تقویت سیستم حمل ونقل ترکیبی به منظور استفاده از موقعیت استراتژیک جغرافیایی کشور
•    توسعه زیرساخت های حمل و نقل ریلی و جاده ای
•    تسریع در توسعه محور ترانزیتی شرق و بندر چابهار، به عنوان رقیب بندر گوادر پاکستان
•    تعدیل قیمت سوخت برای افزایش بانکرینگ کشتی ها در بنادر شمالی و جنوبی ایران
•    رایزنی با خطوط کشتیرانی بزرگ برای جذب بیش تر کشتی ها به بنادر ایران

نویسندگان:
امیرسعید نورامین، دانشگاه علوم دریایی چابهار
علیرضا کاظمی آسیابر، دانشگاه علوم دریایی چابهار

برگرفته از سایت: پایگاه جامع ایران مارین  iranmarine.ir

///////////////////

نظرات

یک پاسخ به “احیای چهار راه تجارت جهانی؛از واقعیت تا رویا”

  1. mano گفت:

    با تشکر از دست اندرکاران درج این مطلب

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *