shokooh  
سرنوشت
گذران عمر
عمر
کتاب خواندنی

شایسته سالاری جایگزین رابطه سالاری شود

shayesteh-salariiشفقنا زندگی- بابک مهدیزاده: ایران عزیز ما یکی از ثروتمندترین ملت های دنیاست. هیچ بهانه و عذر قابل قبولی برای هیچ کس و هیچ گروهی وجود ندارد که نتوانستند کشور را به سطحی از ملت های پیشرفته در دنیا بیاورند. منابع طبیعی ایران به اندازه یی است که بیشترین درخواست و تقاضا برای آن وجود دارد و خیلی گرانبهاست.

پروفسور رضا حمزه یی استاد ایرانی دانشگاه میسوری امریکا لیسانس اقتصادش را قبل از انقلاب از دانشگاه ملی (دانشگاه شهید بهشتی کنونی) اخذ کرد و فوق لیسانسش را از دانشگاه کالیفرنیا و دکترای اقتصادش را نیز از دانشگاه آریزونا. با وی با توجه به تخصص اش درباره پیش شرط های توسعه همه جانبه و بررسی وضعیت توسعه در ایران و چگونگی توسعه یافتگی گفت وگو کردیم. او در این گفت وگوی کتبی که در چند مرحله انجام شد، معتقد است که ایران از پتانسیل بالایی برای توسعه یافتن برخوردار است و در گام اول باید شایسته سالاری را جایگزین رابطه سالاری کند و با کمک مدیران متخصص و شایسته و بهره گیری از سرمایه انسانی به توسعه برسد.

 

شما به عنوان یک اقتصاددان، توسعه اقتصادی را پیش شرط توسعه همه جانبه می دانید یا به توسعه همزمان و پایدار در سه بخش سیاست و اقتصاد و فرهنگ قائل هستید؟

در میان فاکتورهای مهم دیگر که تضمین کننده کامیابی اقتصادی هستند از قبیل شکل گیری سرمایه داری (فرم نظام سرمایه داری)، تکنولوژی، سرمایه گذاری مستقیم خارجی، موفقیت و توسعه اقتصادی به طور تجربی به متغیرهای زیر وابسته است: نظم و قانون، حقوق مدنی، آزادی سیاسی، آزادی اقتصادی، آموزش و شکل گیری فرهنگ جامعه. در نتیجه من فکر می کنم که آزادی اقتصادی و دموکراسی سیاسی نمی توانند جدا از هم پیشرفت کنند. در واقع آنها از یکدیگر جدانشدنی هستند.

 

با این اوصاف آیا کشورهایی مانند چین و اتحاد جماهیر شوروی و روسیه امروزی را صرفا به خاطر اقتصاد قوی شان می توان توسعه یافته قلمداد کرد؟

وقتی در یک کشوری یک سیستم قابل قبولی از نظم و قانون برقرار باشد ما می توانیم همیشه نظام های قوی اقتصادی بدون زمینه های حقوق مدنی و سیاسی مناسب پیدا کنیم. هرچند که آن سیستم های اقتصادی می توانند بیشتر شکوفایی و رشد پیدا کنند به شرطی که آنها به همان اندازه که به سمت آزادی اقتصادی سوق پیدا می کنند در آزادی های سیاسی نیز به تدریج پیشرفت کنند. رشد واقعی زمانی ماندگار خواهد شد که بافت جمعیتی یک ملت عمدتا به عنوان یک طبقه متوسط تعریف شود. این به این معنی است که وقتی اندازه و سایز طبقه متوسط منقبض یا کوچک باشد منجر به رشد بزرگ تری از بخش فقیرتر جامعه می شود. در چنین شرایطی است که توسعه اقتصادی نمی تواند برای مدت طولانی پایدار بماند. حال این سوال پیش می آید که چطور طبقه متوسط یک جامعه می تواند رشد پیدا کند وقتی که آزادی سیاسی وجود ندارد؟ صاحبان کسب و کار و حقوق های انحصاری اجرایی ممکن است تاثرگذارترین افراد یا گروه هایی باشند که به وجود آمده اند تا بیشتر از بقیه مردم از قدرت سیاسی لذت و بهره ببرند.

 

برای رسیدن به توسعه اقتصادی در ایران، باتوجه به ویژگی های کشور، شما چه مدلی را پیشنهاد می کنید؟ اگرچه در مصاحبه یی گفته بودید که قائل به مدل خاصی نیستید و باید با توجه به شرایط، تصمیم های اقتصادی گرفت.

ایران عزیز ما یکی از ثروتمندترین ملت های دنیاست. هیچ بهانه و عذر قابل قبولی برای هیچ کس و هیچ گروهی وجود ندارد که نتوانستند کشور را به سطحی از ملت های پیشرفته در دنیا بیاورند. منابع طبیعی ایران به اندازه یی است که بیشترین درخواست و تقاضا برای آن وجود دارد و خیلی گرانبهاست. منابعی که تنها محدود به نفت نیست و شامل گاز طبیعی، مس، اورانیوم، آب، زمین، فسفات و غیره از یک طرف، و قابلیت های کشاورزی بزرگ، رشد سطح سواد ساکنان آن، مردم سختکوش، منظره ها و جاذبه های بالقوه باشکوه برای گردشگری فعال است که همه و همه المان های سازنده اصلی هستند برای تبدیل ایران به یکی از کشورهای درجه یک جهان. حال چطور ما می توانیم به طور موثر از این پتانسیل ها استفاده کنیم؟ جواب سوال اول نیز همین جا کاربرد دارد. ما نیاز داریم به با صلاحیت ترین مدیران تا بتوانند جامعه را هدایت کنند: بهترین اقتصاددانان به جایگاه سیاست گذاری منصوب شوند، بهترین مهندسان برای راه انداختن کارخانه ها و واحدهای صنعتی استخدام شوند، بهترین حسابداران پاسخگو که مشهور باشند به رعایت تعهدات و ارزش های اخلاقی، بهترین کارشناسان قانون در حوزه های بین المللی، بازرگانی و مدنی و انتصاب آنها بر منصب های متناسب با مسوولیت آنان.

عشق به بشریت و احترام به همنوع باید در خدمت به مردم با لیاقت و شایسته در تمام سطوح غالب و نمایان باشد. اخلاق والاباید به عنوان ستون و مهار کننده یک جامعه تثبیت شده باشد. مدل های اقتصادی که تنها متغیرهای توضیحی قابل ملاحظه یی را برای رشد ارائه می دهند، فقط یکسری معادلات ریاضی هستند. من خیلی علاقه مندم هم به ریاضی و هم به اقتصادسنجی که یکی از زمینه های تخصصی من هم هست. اما معادلات ما می بایست برخی از متغیرهای نمایه شده قابل اندازه گیری جامعه را که معمولانماینده اخلاق، نظم و قانون، فرهنگ و آزادی در همه جنبه ها هستند را در نظر بگیرد قبل از اینکه فاکتورهای شناخته شده مانند سرمایه، تکنولوژی، سرمایه گذاری خارجی و مواد اولیه هر توسعه یی را در نظر بگیرند. بهترین راه برای ارزیابی اثر سرمایه بر رشد اقتصاد این است که سرمایه واقعی خودش را به انواع زیر تقسیم کند: سرمایه فیزیکی، سرمایه انسانی، سرمایه فکری و معنوی، سرمایه اخلاقی، سرمایه اعتماد، سرمایه اجتماعی به معنی شبکه هایی که منجر به به دست آوردن قرارداد و اشتغال می شوند، سرمایه تجاری، سرمایه بدهی و سرمایه اعتدال. در سال های اخیر همیشه یک خروج مستمری از سرمایه انسانی ایرانی وجود داشته است. مطابق با بسیاری از مطالعات انجام شده، فرار مغز ایرانی رکورد جهانی را شکسته است.

 

در این صد سال که از توسعه خواهی ایرانیان می گذرد کدام دولت ها توسعه را مدنظر قرار دادند و تا چه اندازه موفق بودند؟

من یک اقتصاد دان هستم نه یک تحلیلگر سیاسی. من عقاید خودم را اغلب در مکان های عمومی بیان کرده ام مبنی بر اینکه اگرچه رابطه بین اقتصاد و سیاست به مثابه رابطه یک برادر و خواهر است اما من ترجیح می دهم این رابطه برادری را تنها در فرم برادرانه یعنی اقتصادی تحلیل کنم و تحلیل رابطه خواهری را به عهده متخصصان در آن حوزه بگذارم تا آنها از آن محافظت کنند. من دیدگاه های خودم را درباره عملکرد دولت و اینکه چه کسانی مسوول این وضعیت هستند را برای خودم نگه می دارم. من تنها می دانم که فساد در هر کشوری به خاطر فقدان واضحی از دموکراسی واقعی بوده است. به نظرم مشکل اصلی در ایران و اینکه چرا ایران در حال حاضر پیشرفته تر و توسعه یافته تر از فرانسه یا آلمان نیست نیز به این قضیه برمی گردد. ایران با وجود داشتن تمدن کهن حدود ۲۶۰۰ ساله، دارای منابع طبیعی بسیار غنی، موفق ترین افراد تحصیلکرده در هر جای دنیا، مردمی سختکوش و با تلاش، کشاورزی عالی و موقعیت جغرافیایی بسیار ممتاز می بایست به یکی از برترین کشورهای جهان در راه توسعه تبدیل می شد. در عین حال کشورهای خارجی نیز همیشه تلاش کرده اند تا ما را از استفاده از تمام پتانسیل مان در بهترین راه ممکن باز دارند. اگرچه مساله مدیریت داخلی بیش از هر چیز دیگری در اتخاذ و اجرای نظم و قانون از یک سو مسوول است ولی از سوی دیگر عادلانه بودن و دموکراتیک بودن تصمیمات نیز مساله بسیار مهمی است. اگر دولت ها بیشتر روی سرمایه انسانی و خدمات رفاهی مردمشان سرمایه گذاری کنند، محبوبیت و حکومت خود را بیشتر پایدار و ماندگار خواهند کرد .

 

طبقه متوسط در ایران به عنوان حامل اصلی دموکراسی در کشورها در چه وضعیتی از لحاظ اقتصادی و فرهنگی قرار دارد و آیا می تواند چنین نقشی را در شرایط کنونی ایفا کند؟

دموکراسی در اصطلاح واقعی زمانی فهمیده می شود که نقش اکثریت در یک جامعه حاکم شود. اگر اکثریت جمعیت در طبقه متوسط گنجانده شوند یا فیت شوند، سپس هرچه اندازه این طبقه بزرگ تر شود کشور از لحاظ اقتصادی و دموکراسی پربار تر خواهد شد. اگر بزرگ ترین بخش جمعیت جزو طبقه زیر متوسط قرار بگیرند، به طور اتوماتیک وار کشور بالقوه با یک سقوط اقتصادی روبه رو می شود. وقتی فقر هیچ اهرم یا قدرت نفوذ سیاسی و اقتصادی نداشته باشد و اقلیت تاثیرگذاری مانند طبقه مرفه یا غنی بر جامعه چیره شود، شانس برای دموکراسی به حداقل می رسد. تنظیم یا شکل دادن به نقش اکثریت زمانی عملی می شود که اکثریت جزو طبقه متوسط باشند که در آن فعالیت های اجتماعی، قدرت اقتصادی، آگاهی و سطح سواد کافی به طور نسبی وجود دارد. طبقه بالای جامعه همچنان برای اکثریت به عنوان یک چالش در تاثیرگذاری حاکمیت سیاسی و اقتصادی باقی خواهد ماند به عنوان مثال این مورد را در امریکا و دیگر کشورهای غربی می توان مشاهده کرد. جامعه امریکا اخیرا به دلیل کوچک شدن طبقه متوسط آن آسیب پذیرتر شده است.

در واقع طبقه متوسط یک تقاضای پایداری برای کالا، خدمات، خانه سازی، آموزش و پرورش، حمل و نقل، گردشگری و هر چیز معمولی که ممکن است کارکردهای اقتصادهای متفاوت را افزایش دهد، فراهم می کند. حتی در اقتصادهای قدرتمندتر، هر وقت سایز طبقه متوسط کوچک شود، اقتصاد با مشکلات متفاوت زیادی حتی ورشکستگی مواجه می شود. بهترین مثال دیترویت است که به تازگی ورشکسته شده است. دلیل اصلی این طور ذکر شده است که طبقه متوسط آن شدیدا کاهش یافته است. تقریبا همه جوامع موفق از داشتن یک طبقه نسبی بزرگ تر بهره مند هستند. در مطالعه یی که توسط کورتیس و هوگلند در سال ۲۰۰۸ انجام گرفت اندازه طبقه متوسط در ایران در سال ۲۰۰۰ حدود ۳۲ درصد جمعیت بود در حالی که طبقه کارگر حدود ۴۵درصد نیروی کار را تشکیل می داد. در ایران، به طور کلی طبقه پایین شهری جزو طبقه کارگر محسوب می شوند که در واقع شامل قشری از یک جامعه هستند که در آن همه درآمدهای خانوار یا به طور خیلی ناچیزی بالای خط فقر هست یا زیر خط فقر رسمی تعریف شده. در واقع طبقه پایین یا همان مستضعفان در شهرها با جمعیت بیشتر از ۲۵۰هزار نفر به طور متوسط حدود ۴۰ تا ۵۰ درصد جمعیت کل را تشکیل می دهد. در شهرهای کوچک تر با جمعیت ۵۰ تا ۲۵۰هزاری این نسبت به طور کلی پایین تر است.

 

آیا برنامه های توسعه گرای دولت ها در ایران مفید بوده و به ثمر رسیده و اصولابه طبقه متوسط نگاهی داشته است؟

سیاست های اقتصادی موفق بر مبنای چند گام ضروری اتفاق می افتد. یک: شناخت و جست وجوی دقیق از موانع و نقاط ضعف اصلی در راه رشد و اشتغال، دو: تصویب سیاست های سرمایه گذاری و مالیاتی که ممکن است سبب رشد توان تولید بخش خصوصی، ایجاد اشتغال و رشد سریع تر اقتصاد شود، سه: تعهد دولت به ساخت زیرساختارها مبتنی بر سرمایه گذاری و مصرف، چهار: تضمین سرمایه گذاری موثرتر در بخش تحقیق و توسعه توسط مراکز علمی و تجاری از طریق مشارکت معنی دار، پنج: جایگزینی قاطع و موثر تخصص به جای روابط و اشتغال شایسته ترین افراد و کارشناسان در پست های تاثیرگذار سیاسی، شش: اجتناب از تحریک احساسات عمومی در موقعیت های حساس نظیر انتخاب رییس جمهور، هفت: کاهش اختصاص بودجه دولتی به مراکز و سازمان ها برای حفظ استقلال این نهادها، هشت: در اقتصادهای در حال رشد، مالیات ها به طور تدریجی در حال کاهش هستند تا سرمایه گذاری و هزینه در کسب و کار را تشویق کنند. چون تجارت آزاد فضا را برای رقابت بیشتر و رشد در طولانی مدت را مهیا می کند، ۹: سیاست های اقتصادی ایران زمانی موثرتر بود که بدهی های ملی کاهش داده شدند و ذخایر ارزی خارجی بانک مرکزی به قدر کافی بالابود.

به عبارتی اعتبار ایران زمانی که بدهی های ملی به طور قابل ملاحظه یی کاهش پیدا کرد، بالارفت، ۱۰: بخش دولتی کوچک ترهمیشه برای رقابت بیشتر اقتصادی، سرمایه گذاری، رشد زیرساختارها و ایجاد شغل سودمند بوده است. در ایران اما بخش عمومی بیش از ۵۰درصد کل اقتصاد ملی را تشکیل می دهد که این رقم بسیار بزرگ است. یازده: ایران حاوی یک اقتصاد پیچیده است. جایگاه ایران در جهان از لحاظ توان یا قدرت خرید، هفدهم و از لحاظ تولید ناخالص داخلی بیست و پنجم است که حدود ۵۰درصد این اقتصاد به طور مرکزی توسط بخش دولتی هدایت و طرح می شود. ضمنا بیش از چهل صنعت به طور مستقیم در بورس اوراق بهادار تهران نشان داده شده است. این موضوع برای افزایش قدرت بیشتر و تسلط بخش خصوصی نیاز دارد که اصلاح شود. دوازده: بالاترین رشد نه تنها با تمرکز روی سیاست های اقتصادی داخلی ممکن است بلکه ایران نیاز دارد در پایان هر سال مالی نقش بین المللی خود را در این راه بازی کند دراین صورت مردم یک دستاورد محسوسی را به راحتی تشخیص خواهند داد نه هدررفت منابع را. ایران خوشبختانه عضوی از گروه (N-11) است که شامل ۱۱ کشور بنگلادش، مصر، اندونزی، ایران، مکزیک، نیجریه، پاکستان، فیلیپین، ترکیه، کره جنوبی و ویتنام است. این یازده کشور از نظر برخی از محققین، دارای پتانسیل بسیار خوب و قوی ای برای تبدیل شدن به بزرگ ترین اقتصادهای دنیا در قرن بیست و یکم هستند. بانک سرمایه گذاریGoldman Sachs همه این کشورها را با چشم انداز امیدوار کننده برای سرمایه گذاری و رشد در آینده انتخاب کرد.

 

با رعایت این معیارها فکر می کنید با مطالعه روند توسعه در کشورهای توسعه یافته چه مدلی از توسعه برای ایران مناسب است؟

ایران در زمینه افزایش فرار مغزها باید راهکاری برای کنترل در نظر بگیرد یا محیطی را برای افراد با سواد مهیا کند تا در کشور بمانند. دولت باید به فکر ایجاد مشاغل حرفه یی باشد که با سرمایه گذاری در پروژه های جدید یا جایگزین کردن آنها در بخش تکنولوژی، تولید، گردشگری، و سیستم بانکی می تواند به این هدف برسد. دنبال کردن مدل رشد اقتصادی کشورهای دیگر نتیجه یی مانند کپی کردن دموکراسی از ملت های توسعه یافته دیگر برای کشورهایی را دارد که هنوز فرهنگ دموکراسی به طور گسترده در آنها شناخته و فهم نشده است. در واقع تزریق دموکراسی غربی به رگ های یک ملت لزوما سبب ظهور دموکراسی و آزادی در آن کشور نمی شود. دولت ایران باید موقعیت های حساس دولتی را برحسب شایسته سالاری اعطا کند. شاید افرادی بسیار نجیب و خوب باشند و حتی رهبران صداقت و بخشندگی نیز باشند و بتوان به آنها افتخار کرد اما شاید در پست های تخصصی مناسب نباشند. شاید برخی ها نتوانند بانکدار موفق، مدیر کارخانه، بهترین دکتر، اقتصاددان ماهر و بادانش، وکیل و غیره باشند. توسعه بر اساس کیفیت و شایسته سالاری محقق می شود نه براساس روابط. گوگل، مایکروسافت و خیلی های دیگر هرگز نمی توانستند آن چیزی که اکنون هستند باشند، اگرکه برای پیدا کردن بهترین و شایسته ترین مدیران جست وجو نمی کردند. بهترین شرکت ها، دولت ها و ملت ها آنهایی هستند که بتوانند از دانش و مهارت های موجود عمدتا استفاده کنند و آنها را اداره کنند.

 

خیلی ها معتقدند که درآمدهای حاصل از نفت در ایران خود یکی از موانع بر سر راه توسعه در ایران است. چگونه می توان از نفت به سود توسعه استفاده کرد؟

ایده نادیده گرفتن یا حتی رها کردن آنچه که ستاره درخشان ما از ثروت است کاملایک نسخه منفعل و شکست خورده برای رشد اقتصادی است. ملت ها باید برای موفقیت با همه لوازم تلاش کنند. این عناصر شامل قدرت های اقتصادی اصلی شان، موهبات و نعمات منابع طبیعی، نیروی انسانی، تکنولوژی، نوآوری های مالی، علم، گردشگری، ورزش، هنر، مذهب و سنت ها هستند. مشکل مدیریت ضعیف نباید منجر به تباهی قدرت و مقاومت یک ملت شود. ستاره درخشان ثروت ما نیز نفت و گاز طبیعی است. ما باید اشتباهات را هر چه سریعتر کنار بگذاریم و آنها را با خدمات و ابتکارات فکر شده جایگزین کنیم. استفاده از افراد صرفا با اخلاق و صادق نمی تواند تضمینی برای موفقیت باشد، به طور مشابه همین تضمین برای به خدمت گیری کسانی که از لحاظ فنی شایسته ترین هستند ولی فاقد هرگونه تعهدات اخلاقی هستند نیز وجود ندارد و چه بسا وضعیت بدتر هم بشود. کنترل کیفیت جامع در همه جنبه های زندگی اقتصادی ملت ما باید آموزش داده شود. به ویژه در سطوح متفاوت مدرسه و همچنین تدریس و اجرای آن در مکان های کاری ضروری است. ایران نیاز دارد تا مجددا در موضوعات ارزش های فرهنگی، استانداردهای اخلاقی، نجابت و انسانیت آموزش و تعلیم ببیند. سوءاستفاده کنندگان باید هرچه سریع تر مجازات بشوند. مدل اقتصادی دفاعی من هیچ گونه معجزه یی را نمی تواند انجام دهد و همچنین نمی تواند دارویی درست کند که سبب این معجزه شود، هنگامی که پرتودرمانی و شیمی درمانی احتمالاتنها امید برای متوقف کردن رشد غیر طبیعی تومورها به جای رشد طبیعی اقتصاد است.

 

آیا ایران می تواند به اقتصاد منهای نفت برسد و آیا در گذشته این سیاست صورت پذیرفته است و اصولاآیا در دنیا نمونه هایی داریم که کشوری نفت خیز باشد اما متکی به درآمدهای نفتی اش نباشد؟

رشد پایدار اقتصادی به طور تاریخی متکی بر منابع ضروری طبیعی است و نمی توان با رها کرن این منابع، توسعه را تضمین و گارانتی کرد. منابعی که ما در اختیار داریم منابعی است که کل دنیا بر سر آن در حال رقابت هستند. در مجموع من هرگز ایده رها کردن یا ترک نفت از حوزه اقتصادی را درک نمی کنم. ما نیازبه تغییر برخی از روش های شکست خورده داریم و باید از نفت، گاز طبیعی، مس، اورانیوم، زمین، توریسم، صنعت ماهیگیری، آبیاری، سیستم مالی و بانکداری، روش های حسابداری و حسابرسی، سیاست های مالی و پولی، قانون های تجارت و آزادی های مدنی بهترین استفاده را بکنیم. البته نمونه هایی مانند برخی کشورها نظیر امریکا وجود دارد که در آن رشد اقتصادی بدون استفاده از ذخایر نفتی خودشان برای سال ها به طور پایدار ادامه داشت اما این رشد از طریق استثمار و سوءاستفاده از نفت کشورهای دیگر با قیمت بسیار پایین تحقق یافت.

منبع: اعتماد

به نقل از سایت شفقنا زندگی

http://life.shafaqna.com

///////////////////

نظرات

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *